Wiele rzeczy w Kambodży nie ma odpowiednika w języku polskim. Jako miłośnik igrania ze słowami i mieszania języków (tak już mam), dla swojej zabawki spolszczam frazy kambodżańskie i nie tylko. Jestem przekonany, że ze względu na niesłychaną elastyczność naszego języka spolszczanie odbywa się wszędzie tam, gdzie żyją aktywni użytkownicy języka polskiego.
Czasami, wbrew językoznawcom i słownikom, lubię przylepiać rzeczom nazwy na swój sposób. Jeśli ktoś zaproponuje trafne i dowcipne wygibasy językowe, być może z nich również skorzystam.
Jest jeszcze jeden problem. Język polski nie ma takich liter, które wyrażałyby bardzo liczne i odmienne od naszych dźwięki języka khmerskiego. Uwierzcie, jeśli chodzi o wymowę, język chiński to przy khmerskim wprawka! Niestety spolszczanie i zangielszczanie khmerskich słów często powoduje taką ich deformację, że osoby miejscowe nie będą w stanie zrozumieć naszych intencji. Wychodzę z założenia, że to polski Czytelnik ma rozumieć ten blog, dlatego lepiej nie oczekiwać, że w tej formie oraz z naszą wymową słowa zostaną zrozumiane przez Khmerów.

Kambodża. Doktorat

z cierpliwości

Język tego Bloga

Słowa, które mogą wymagać wyjaśnienia:

Tuk-tuk – typowy w Kambodży i sąsiednich krajach środek transportu, na który składa się zazwyczaj pojazd pociągowy (motor, skuter) i dwukołowa gondola.

Tuktukarz  zamiast kierowca tuk-tuka, jak polski dorożkarz.

Bąkinkąński  pochodzący lub związany z centralną dzielnicą Phnom Penh, Boeung Keng Kang, co na moje ucho muzyka klasycznego brzmi mniej więcej: Bą Kin Ką

Expat skrót od expatriate: imigrant zarobkowy, rezydent. Określenie podobno pochodzi z czasów kolonialnych i miało odróżniać imigranta zarobkowego od imigranta, który przybył pomagać, budować, tworzyć, przewodzić. Expaci to zwyczajowo osoby na wysokich i wyspecjalizowanych stanowiskach (nauczyciel, inżynier, profesor, dyrektor, menedżer).

Tytułowanie osób: w Kambodży nie ma dokładnych odpowiedników zwrotów „pan, pani”, ale do wszystkich osób w sytuacjach nieformalnych stosuje się zwroty starsza siostro, młodsza siostro, starszy bracie, młodszy bracie; do osób znacznie starszych mówimy wujku, ciociu.

Bong  nie wskazujące płci określenie osoby starszej, wyższej rangą; wyraża szacunek, stosuje się w nieformalnych sytuacjach (sklep, targ, hotel). Bong jest formą uniwersalną i pragnąc zachować bardzo docenianą, podstawową uprzejmość, można wyłącznie na nim polegać (dla turystów). W sytuacjach formalnych stosuje się specjalne zamienniki, inne określenia. Trzeba mieć wyczucie, aby nie urazić czyichś uczuć tytułując go bong jako starszego od siebie, gdy ta osoba wcale się taką nie czuje. Szczególnie kobiety bywają wrażliwe w tej kwestii. Istnieje interesujący, skryty detal, którego można nigdy nie poznać, jeśli nie czyta się tego Bloga. Kobieta i mężczyzna byli, i wciąż są, kojarzeni w małżeństwa przez rodziny. Znam współczesne, młode Khmerki oraz Khmerów, którzy przed dniem ślubu spotkali się np. dwukrotnie i jedynie w oficjalnym otoczeniu starszyzny rodzinnej. Oni również tytułują się mianem bong (starsza z osób w związku) oraz oun (młodsza osoba w związku). Wówczas, zgodnie z nowym kontekstem, po ślubie słowa te znaczą… kochanie…

Oun określenie osoby młodszej wiekiem, rangą, itp. Używane wobec kobiet oraz mężczyzn. Można użyć wskazujących płeć oun broh, młodszy brat/cie, oraz oun srey, młodsza siostra/o. Trzeba wykazać się wyczuciem, ponieważ użycie zwrotu z oun wobec kogoś starszego, ważniejszego, lub wystarczająco dojrzałego i dostojnego, by go tytułować bongmoże urazić czyjeś uczucia. Oun to również określenie młodszego z małżonków (patrz: opis słowa bong). Ale, jak zawsze!, bywa również na odwrót. W kulturze khmerskiej, w której nie mówi się otwartych komplementów, a przynajmniej nie w ewidentny oraz niezawoalowany sposób, jak w kulturach zachodnich, czasami użycie oun może stać się przemyconym między słowami komplementem. Jak ze wszystkim, należy być ostrożnym.

Bong broh broh oznacza brat. Bong broh to korespondujące z polskim proszę pana określenie znaczące starszy brat/cie.

Bong srey srey oznacza kobieta, a w niektórych zwrotach siostra. Bong srey sensem przypomina nasze proszę pani starsza siostra/o.

Okun jran czyt. okun ćran, dziękuję bardzo. Okun dzięki. Jran wiele. Bliżej zatem temu określeniu do niemieckiego vielen Dank.

Zachód i Człowiek Zachodubarang  krótko mówiąc każdy ma swój Zachód. Z polskiej perspektywy Zachodem są leżące na zachód od nas kraje, które kojarzą się nam z wyższym poziomem życia. W Kambodży Człowiek Zachodu, Westerner, po khmersku barang, to w zasadzie każda osoba biała. Z kambodżańskiego punktu widzenia barang to zarówno Ukrainiec, Grek, Irlandczyk, Szwed, ale też biały Amerykanin, Kanadyjczyk; zaliczają się do tej grupy Australijczycy i inni. Umieszczenie wszystkich nas w jednym worku wzbudza wciąż moje zadziwienie. Z drugiej strony bezustannie spotykam Westernersów (w tym Polaków), którzy nie widzą różnic między Tajwańczykami, Birmańczykami, Japończykami i Indonezyjczykami, a są to narody tak niebywale różne kulturowo (nie tylko pomiędzy sobą, ale nawet wewnętrznie!), że zaryzykowałbym stwierdzenie, iż Europa nie posiada tak skrajnych różnic. Z tego, co wiem, osoby nie będące białymi (nawet pochodzące z części świata uważanej w Kambodży za Zachód) określane są odrębnie. Wydaje mi się, że ma to swoją ukrytą historię. Barang mianowicie dosłownie znaczy Francuz/francuski. Francja była kolonizatorem w Kambodży (formalnie był to protektorat, ale jaka to różnica?). Z czasem określenie to przeniosło się na wszystkich Europejczyków i zachodnich przybyszów, którzy nie byli znanymi tu od dwóch tysiącleci Indusami, lub Arabami (również przybyszami z Zachodu).